به طور کلی واژه باربری و اتوبار  به معنای جابجایی و انتقال دادن انسانها و یا اموال و کالا ها از جایی به جای دیگر است که البته میتواند تحت شرایط گوناگون با جزییاتی کاملا متفاوت انجام گیرد.  جابه جایی از گذشته تا امروز یکی از دغدغه های مهم انسانی از ابتدایی ترین تا پیشرفته ترین مراحل  پیشرفت و توسعه تمدنها بوده است.جابه جایی مایحتاج زندگی، بذر کشاورزی، محصولات و غیره همه در ابتدای شکل گیری تمدنها امری غیر قابل اجتناب بوده اند. بشر برای تسهیل در کارها چرخ را اختراع نمود و حیوانات را به منظور حمل ونقل به کار گرفت، و کم کم بر حسب محیط زندگی اش حمل ونقل را به شکل های مختلف و متفاوت ایجاد کرد. حمل دریایی و کشتی سازی و جا به جایی زمینی که از پیاده و استفاده به حیوانات کم کم به ارابه های بزرگ تر و بهتر تغییر یافت و به این دلیل تجارت و جابه جایی بین شهرها و کشورها و سپس قاره ها رونق گرفت.

به طور کلی در جابه جایی یا حمل و نقل دو واژه مهم وجود دارد :

اولین « راه ها» و « وسایل نقلیه جابه جایی» می باشند . با پیشرفت تکنولوژی در عصر ارتباطات هم راه ها دچار تغییرات عمده شده اند و راههای زمینی هوایی و دریایی با کیفیتهای بسیار بالا ساخته شده اند و هم برخلاف گذشته که انسان ها مجبور به طی مسافتهای طولانی به صورت پباده و یا با حیوانات بود  امروزه استفاده از وسایل نقلیه غول پیکر و سریع السیر و با امکانات بسیار بالا امری غیر قابل اجتناب گردیده است.

شبکه حمل و نقل و جابه جایی امروزی دنیا :

ثمره فرآیند تکامل تدریجی و تغییرات بنیادی زندگی انسان و دگرگونی‌های اساسی در امر تولید، توزیع، مصرف و پیشرفت‌های فنی است که طی قرون متمادی حاصل شده است.آشنایی انسان با پدیده حمل و نقل به زمان‌های باستان مربوط می‌شود و در واقع حمل و نقل و ارتباطات، هم زمان با پیدایش انسان و با گسترش تمدن و فرهنگ انسانی، توسعه و تکامل یافته است.

این تکامل تدریجی بوده است و در هر دوره، پاسخ به توسعه روزافزون تولید و پراکندگی ناهماهنگ منابع، به نوآوری و پیشرفت‌های موفقیت‌آمیزی در زمینه حمل و نقل منجر شده است. انقلاب صنعتی قرن نوزدهم تغییرات بنیادی وسیعی در زمینه مسایل حمل و نقل به وجود آورد از قبل از توسعه ماشین بخار، به جهت هزینه زیاد و کارآیی کم حمل و نقل زمینی، حمل محموله‌های تجاری و صنعتی از طریق دریا انجام می‌شد.پیدایش ماشین بخار در قرن هیجدهم و کاربرد آن در قرن نوزدهم نقطه عطفی در صنعت باربری ، اتوبار و حمل و نقل به شمار می آمد. این تکنولوژی ابتدا در وسایل نقلیه دریایی و سپس در وسایل حمل و نقل زمینی سبب به وجو آمدن انقلاب عظیم صنعتی شد.

کشور ایران  کشوری با تمدن باستانی کهن است :

که در میان ایرانیان جابه جایی، باربری،  اتوبار و حمل و نقل و ایجاد راه و راهسازی دارای سابقه طولانی میباشد که در دوران باستان و در دوره های پس از آن نیز همواره وجود داشته است.بر همین اساس باید علل گرایش ایرانیان را به راه سازی و به تبع آن توسعه و افزایش مهارت آنها در این بخش تا اندازه زیادی ناشی از شرایط و ویژگیهای حاکم بر سرزمین ایران دانست. تمدن و موقعیت جغرافیایی ایران باستان و ارتباط ایرانیان با مصریان و ملل مشرق زمین و خاورمیانه موجب شد که ایرانیان، 700 سال قبل از میلاد، در کار دریانوردی و ساخت شناور مهارت یابند و قرن‌ها حاکمیت خود را در دریاهای اطراف حفظ کنند و زمینه‌های لازم برای تبادل فرهنگ و اشاعه تمدن خود را فراهم سازند.

در دوران هخامنشی (6 قرن قبل از میلاد) :

مراودات بازرگانی و مالی، گسترش تسهیلات جابه جایی و حمل و نقل و
توسعه راه‌های ارتباطی و تاسیسات جانبی راه‌ها و مساله حفاظت و
امنیت راه‌ها برای تحقق اهداف اقتصادی و اجتماعی از ارکان مهم محسوب میشد.
در دوره اشکانیان تجارت و حمل و نقل رونق بیشتری یافت و تجارت
و حمل و نقل بین‌المللی دارای اهمیت قابل توجهی شد. در دوره ساسانیان
این روند پیشرفت ادامه یافت و بستر جابه جایی و توسعه حمل و نقل  تا اروپا و آفریقا فراهم گشت.

تغییرات و تحولاتی که در جریان قرون هیجدهم و نوزدهم از طریق  تکامل فنی وسایل نقلیه به وجود آمد، انگیزه‌های اساسی در تغییرات بنیادی نظام‌های حمل و نقل پدید آورد که با افزایش سرعت و کارآیی خدمات حمل و نقل همراه بود. این پیشرفت‌های تکنیکی هم راستا با اتقلاب صنعتی حاصل شده بود.

در این زمان و در راستای تحولات جهانی در زمینه حمل و نقل، ایران نیز که از دیرباز در مسیر جاده ابریشم که از بهترین راه‌های جهان بود، قرار داشت به عنوان شاهراه بین‌المللی مطرح و برای پاسخگویی به این جایگاه جهانی، اولین تشکیلات حمل و نقل کشور با احداث استراحتگاه و تسهیلات جنبی به توسعه امور حمل و نقل پرداخته و اولین تشکیلات حمل و نقل به نام دیوان یا “دیوان برید” که زیر نظر حکومت اداره می‌شد و وظایف راه و ترابری کنونی را انجام می‌داد، عهده‌دار احداث، حفظ، نگهداری و مرمت راه‌ها بوده است.

از زمان سلسله قاجار:

اصولاً حمل بار با کامیون بین شهرهای داخل کشور مرسوم بوده است.
شغل رانندگی در آن زمان، چه راننده سواری و چه کامیون های باری بسیار
مهم و ارزنده بود. کامیون ها قدرت زیادی برای حمل بار را نداشتند و از نظر
سرعت هم بسیار کند بودند، راه ها مهندسی ساز نبود، در زمان جنگ جهانی
دوم یکباره تحول بزرگی در حمل ونقل کشورمان ایجاد شد، و آن حمل هزاران
تن بار از بنادر جنوب ایران، از بندرهای خرمشهر و بندر امام خمینی (بندر شاهپور)
به مرزهای شمالی ایران، مرزهای جمهوری ترکمنستان و جمهوری آذربایجان
از راه تبریز و جلفا بود. روزانه صدها کامیون با بار تحویل مقصد نهایی می شدند، رانندگان تماماً ایرانی بودند.

اداره کننده این تشکیلات یک شرکت انگلیسی به نام UKCC بود. او ده ها کارمند انگلیسی و ایرانی که به زبان انگلیسی آشنا بودند در اختیار داشت

(البته از راه آهن دولتی ایران از بندر خرمشهر تا بندر گز ـ بندرترکمن امروزـ هم با ظرفیت بسیار بالا استفاده می شد).

این حمل ونقل بزرگ اثر بسیار خوب و مثبتی بر حمل ونقل زمینی کشورمان گذاشت
که نشانده نقش موسسات و شرکتهای باربری و اتوبار بزرگ و متخصص در پیشبرد
اهداف توسعه ای باربری، اتوبار و حمل و نقل نیز بود. پس از جنگ جهانی دوم با همت
ایرانیان ماک های تجاری در حمل ونقل ایران رونق گرفت، این کامیون ها در کار حمل ونقل
حرف اول را می زدند. ماک های جنگی خدمات بسیار ارزنده ای در کار حمل ونقل کشورمان
انجام دادند.از آن زمان به بعد می توان گفت کار کامیون داری منطقه ای و استانی شد.

برای مثال از کشورهای اروپا و روسیه و خاور دور با قطار به جلفا بار می رسید، که از اتحاد جماهیر شوروی هم می گذشت

پس از آن، نخستین ساختار تشکیلاتی کشور به سبک نوین در سال 1285 تحت عنوان
“اداره کل طرق و شوارع” در وزارت فواید عامه شروع به کار کرد و با تکامل جهانی
تشکیلات حمل و نقل در جهان، در پاسخگویی به نیازهای نوین، وزارت راه و ترابری
شامل چهار بخش عمده: معاونت حمل و نقل جاده‌ای، شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی‌ایران،
هواپیمایی جمهوری اسلامی‌ایران و سازمان بنادر و کشتیرانی، عهده‌دار مدیریت حمل و نقل کشور شد.

باربری و اتوبار :

در ادامه  وظیفه معاونت حمل و نقل جاده‌ای کشور به سازمان حمل و نقل و
پایانه‌های کشور محول شد و تا پیش از آغاز قرن اخیر، راه‌های کشور عمدتاً
به صورت خاکی بودند؛ اما به تدریج طی قرن اخیر اندک اندک، جاده‌های آسفالت و بزرگراه‌ها
احداث شدند و وسایل حمل و نقل نیز توسعه و گسترش یافتند، به طوری که امروزه تقریباً تمام راه‌های ارتباطی بین شهرهای کشور آسفالت هستند.

خطوط راه‌آهن نیز با گذشت زمان و گسترش تسهیلات حمل و نقل از رشد قابل توجهی برخوردار
بوده و موجب سهولت در حمل محموله‌های سنگین بین مناطق مختلف را فراهم آورده اند.
خطوط هوایی مانند سایر زیر بخش‌های حمل و نقل، در قرن کنونی به سیستم حمل و نقل
کشور پیوسته و موجب کاهش زمان سفر و مسافرت راحت برای مسافران و حمل بار در کشور شده است.

فهرست